Kerken van Oost en West ruziën over ’gevaarlijke’ mensenrechten
Geplaatst door Kris Roman op juni 16, 2009
www.trouw.nl
Mensenrechten zorgen voor een onzedelijk leven, vindt de Russisch-Orthodoxe kerk. Europese kerken zijn boos.
Mensenrechten zijn mooi, maar gevaarlijk, vindt de Russisch-Orthodoxe Kerk. Voor je het weet leiden ze tot ’abortus, zelfmoord, ontucht en perversie, en de verheerlijking van geweld’, of andere zaken die een gevaar voor de Russische samenleving zijn.
Dat valt te lezen in de ’Richtlijn aangaande de menselijke waardigheid, vrijheid en rechten’ die de Russisch-Orthodoxe Kerk vorig jaar publiceerde.
Dat document is nu weer actueel, omdat de Gemeenschap van Protestantse Kerken in Europa (CPCE) er vorige week een officieel antwoord op publiceerde. Dat is boos van toon; de CPCE – die in 1973 is opgericht en 105 kerkgenootschappen vertegenwoordigt, waaronder de Protestantse Kerk in Nederland – vindt dat Moskou het begrip mensenrechten ’misverstaat’.
„Volgens de richtlijn botsen mensenrechten met de christelijke moraal, wat uitmondt in de stelling dat het naleven van mensenrechten christenen ertoe zou brengen om tegen Gods geboden in te handelen.”
In de protestantse visie is dit niet te begrijpen, schrijven de Europese kerken. „Het naleven van mensenrechten betekent juist bescherming van het leven en van de onschendbaarheid van het individu.”
Bovendien, zo vraagt de CPCE zich af, als de Russisch-Orthodoxe Kerk zo begaan is met de Russische samenleving, waarom rept zij in haar richtlijn dan met geen woord over politieke vervolgingen, de discriminatie van minderheden en het tegenwerken door de Russische staat van democratische ontwikkelingen? „Vanuit het protestantse perspectief hebben de kerken juist op dit vlak een belangrijke taak, namelijk het bestrijden van misbruik van staatsmacht.”
De verhouding tussen de Russisch- en andere oosters-orthodoxe kerken en hun westerse broeders en zusters is van oudsher lastig. Oost en West zijn allebei lid van oecumenische overlegorganen, maar in ethische kwesties liggen hun standpunten vaak ver uit elkaar.
Tijdens de Oecumenische Assemblee in Roemenië in 2007 stelde metropoliet Kyrill, die inmiddels patriarch van Moskou is, dat hij een morele scheuring voorziet tussen de kerken van Oost en West: „De kerken staan aan de vooravond van een nieuwe scheiding: een morele. Dat we geloven in dezelfde drie-eenheid is niet genoeg. We hebben een morele basis nodig.”
Kerken zullen moeten kiezen, zei Kyrill. „Bijvoorbeeld tussen de waarde van het gezin en de geldigheid van homoseksuele relaties.”
Het hoofd van de Europese Raad van Kerken, de anglicaan Colin Williams, voelde zich niet aangesproken door Kyrills appèl, zei hij. „Er bestaan nu eenmaal verschillen tussen kerken. Over sommige zaken nemen wij andere standpunten in dan de orthodoxen. Over mensenrechten, bijvoorbeeld.”
Ook Sam Kobia, de secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken, erkent de spanningen tussen de oosters-orthodoxe en de westerse kerken, maar hij relativeert ze ook. „We moeten niet overhaast standpunten over ethische kwesties innemen, maar rustig werken aan wederzijds begrip”, zei hij vorig jaar in Trouw.
Kyrill op zijn beurt sprak vorig voorjaar de Verenigde Naties toe: „In veel landen wordt vrijheid gebruikt als een excuus voor het opzetten van een commerciële industrie die de samenleving bestookt met propaganda voor een onzedelijke leven.”
De Gemeenschap van Protestantse Kerken in Europa geeft de Russisch-orthodoxe kerk gelijk als zij zegt dat bij rechten ook plichten horen en dat bij vrijheid verantwoordelijkheid hoort. In haar antwoord op de Russische richtlijn verwijst de CPCE naar de woorden van Paulus: ’Alles is toegestaan, maar niet alles is opbouwend. Wees niet op uzelf gericht, maar op de ander.’ „Zo bezien dragen persoonlijke vrijheid en mensenrechten bij aan een vreedzaam en respectvol samenleven in een pluralistische maatschappij.”
En deze rechten, zo schrijven de Europese kerken, ’komen alle mensen toe vanwege hun van God gegeven waardigheid. Net zoals geen enkele wereldlijke macht de mens deze rechten kan schenken, kan geen macht ze van hem afnemen.”
